Brak uprawnienia syndyka do złożenia pozwu o zobowiązanie do przekazania składników majątku do masy upadłości

Brak uprawnienia syndyka do złożenia pozwu o zobowiązanie do przekazania składników majątku do masy upadłości

Zgodnie z art. 134 ust. 1a Prawa upadłościowego, jeżeli osoba obowiązana do przekazania składników majątkowych do masy upadłości nie wykona swojego obowiązku na wezwanie syndyka, a obowiązek przekazania składników majątkowych do masy upadłości nie został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem, syndyk może w drodze powództwa żądać nakazania przez sąd przekazania składników majątkowych do masy upadłości. Takie powództwo wnosi się do sądu upadłościowego.

Przekazanie składników majątku do masy upadłości oznacza, po pierwsze, powrotne przeniesienie prawa własności składnika majątkowego, i po drugie, przeniesienie posiadania składnika majątkowego. Ów “przekazany” składnik majątkowy powinien zostać następnie zbyty przez syndyka w przypadku upadłości likwidacyjnej.

Art. 134 ust. 1 Prawa upadłościowego uzależnia jednak wniesienie takiego powództwa od bezskuteczności czynności prawnej z mocy prawa lub uznania ją za bezskuteczną. W takim przypadku to, co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, podlega przekazaniu do masy upadłości, a jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe, do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu.

Istotnym jest, wobec kogo lub czego ta bezskuteczność czynności prawnej została orzeczona. Jeżeli wierzyciele wszczęli postępowanie egzekucyjne celem ściągnięcia dochodzonych należności i nie wzięli udziału w likwidacji masy upadłości, nie można wywnioskować z tego, że konkretna czynność prawna okazała się bezskuteczna także wobec masy upadłości. Nie można bowiem interpretować powyższego zagadnienia w ten sposób, że skoro orzeczono bezskuteczność czynności prawnej w stosunku do konkretnych wierzycieli, to czynność prawna jest także bezskuteczna w stosunku do masy upadłości. Zatem w takim przypadku należy uznać, że syndyk nie może skutecznie wnieść pozwu o zobowiązanie do przekazania składników majątkowych do masy upadłości.

W skład masy upadłości zgodnie z art. 62 Prawa upadłościowego wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, a zarząd nad nim obejmuje syndyk masy upadłości na podstawie art. 173 Prawa upadłościowego. Przytoczone przepisy służą za podstawę do wytoczenia powództwa przez syndyka masy upadłości o uznanie czynności za bezskuteczną w oparciu o art. 132 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Na związanie powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości z przekazaniem składnika, który wskutek zaskarżonej czynności wyszedł z majątku upadłego do masy upadłości zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lutego 2022 roku o sygn. akt II CSKP 199/22  „modyfikacją w stosunku do przepisów prawa cywilnego o akcji pauliańskiej, podyktowaną celami postępowania upadłościowego, jest zakres bezskuteczności orzekanej na żądanie syndyka; czynność staje się bezskuteczna wobec masy upadłości. Inne są też konsekwencje orzeczonej bezskuteczności czynności: to, co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, podlega przekazaniu do masy upadłości, a jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe, do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu (art. 134 p.u.)”.

Przepis art. 134 Prawa upadłościowego nie może być stosowany w oderwaniu od przywołanych powyżej regulacji  dotyczących zarządu majątkiem upadłego oraz występowania przez syndyka masy upadłości roszczeniem w ramach akcji pauliańskiej. Sąd Najwyższy w treści wyroku z dnia 28 maja 2021 roku o sygn. akt III CSKP 28/21 wskazał, że „Celem postępowania upadłościowego jest bowiem szybkie, efektywne i równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli z całego majątku dłużnika”, podkreślając przy tym zasadę równego traktowania wierzycieli biorących udział w postępowaniu upadłościowym, których interes w procesie reprezentuje syndyk masy upadłości. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, jak istotny jest udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym – w innym przypadku, gdy konkretni wierzyciele nie biorą udziału w postępowaniu upadłościowym, bezskuteczność czynności prawnej jest orzekana jedynie wobec tych wierzycieli, a nie wobec masy upadłości.

Zgłoszenie swojej wierzytelności do masy upadłości jest dobrowolne. Zgodnie bowiem z art. 236 ust. 1-3 Prawa upadłościowego, wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić syndykowi swoją wierzytelność. Uprawnienie do zgłoszenia wierzytelności przysługuje wierzycielowi ponadto, gdy jego wierzytelność była zabezpieczona hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym, hipoteką morską lub przez inny wpis w księdze wieczystej lub w rejestrze okrętowym.

Niedopuszczalność dokonywania ominięcia procedury uznania czynności dłużnika za bezskuteczną w oparciu o art. 132 Prawa upadłościowego wynika także z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 roku, zgodnie z którym „w razie, gdy czynność ma być uznana za bezskuteczną na podstawie art. 527 i nast. k.c. w związku z art. 131 p.u.n., musi przy tym chodzić o odpowiednie żądanie, zmierzające do uznania czynności za bezskuteczną, a nie do ustalenia, iż jest ona bezskuteczna. Dla dochowania terminów w tej sytuacji nie wystarczy wystąpienie z wnioskiem do sędziego-komisarza o uznanie jej za bezskuteczną. W praktyce, wobec potencjalnych wątpliwości co do bezskuteczności, syndyk, chcąc uniknąć ryzyka upływu terminów określonych w art. 534 k.c. oraz art. 132 ust. 3 zd. pierwsze p.u.n., i będąc profesjonalistą, musi uwzględniać celowość korzystania z instytucji żądania ewentualnego w ramach powództwa względnie równoległego składania wniosku [obecnie pozwu – dopisek własny] do sędziego-komisarza oraz wytaczania powództwa co do tej samej kwestionowanej czynności upadłego”.

Jeśli potrzebują Państwo wsparcia prawnego, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią:

telefon: 12 307 14 04
formularz kontaktowy

Call Now Button