Sądowe ustanowienie służebności drogi koniecznej

Sądowe ustanowienie służebności drogi koniecznej

W stosunkach pomiędzy właścicielami sąsiednich nieruchomości zdarzają się sytuacje, gdy dochodzi do konfliktu, czego skutkiem jest brak lub utrudniony dostęp do drogi publicznej. W efekcie niezbędnym jest wówczas złożenie wniosku do sądu o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Pozwoli to na przejście lub przejazd z nieruchomości nieposiadającej dostępu do drogi publicznej. Jest to jedyna służebność, którą można ustanowić na drodze sądowej.

Celem ustanowienia służebności drogi koniecznej jest zwiększenie użyteczności władnącej nieruchomości gruntowej lub zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb osoby fizycznej. Zgodnie z art. 145 § 1 kodeksu cywilnego: „jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej”. Zatem podstawą roszczenia o ustanowienie drogi koniecznej jest brak lub utrudniony dostęp do drogi publicznej. Może oznaczać to nie tylko zupełną izolację nieruchomości, lecz także sytuację, gdy dostęp istnieje, ale jest szczególnie niedogodny. Tego rodzaju sytuacje mogą wynikać przykładowo ze sposobu zabudowania nieruchomości lub stanu technicznego urządzeń drogowych znajdujących się na drodze, z której aktualnie korzysta dana osoba.

W tym miejscu należy wyjaśnić, co oznacza pojęcie drogi publicznej. Zgodnie z ustawą o drogach publicznych może to być droga krajowa, wojewódzka, powiatowa oraz gminna. Jednak w doktrynie prawa cywilnego powszechnym jest także pogląd o tym, że  również droga wewnętrzna może być drogą konieczną.

Przy ustanowieniu drogi koniecznej należy wziąć pod uwagę potrzeby gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jednym z wymogów zawartym w kodeksie cywilnym jest bowiem jak najmniejsze obciążenie gruntów służebnych. Zatem nie można ustanowić drogi koniecznej w sposób dowolny, lecz należy uwzględnić także interes właścicieli gruntów obciążonych tą służebnością.

Zgodnie z art. 145 § 3 kodeksu cywilnego przy ustanawianiu drogi koniecznej należy uwzględnić interes społeczno-gospodarczy. Oznacza to, że nie wystarczy uwzględnienie interesu właścicieli gruntów obciążonych tego rodzaju służebnością, lecz wymaga to także zbadania, czy ustanowienie drogi koniecznej w konkretnej sprawie nie jest sprzeczne z interesem społecznym ani gospodarczym. Jednak sytuacje, gdy ustanowienie drogi koniecznej nie jest możliwe z uwagi na powyższy interes należą do rzadkości.

Istotnym elementem wniosku o ustanowienie służebności drogi koniecznej jest precyzyjne określenie sposobu wytyczenia miejsca, przez które miałaby przebiegać droga konieczna. Powyższy ciężar spoczywa na wnioskodawcy. Oznaczenie sposobu wyznaczenia miejsca, o którym mowa powyżej, nie jest zadaniem sądu. Jednak nie oznacza to, że sąd nie może zmodyfikować określenia, w jaki sposób będzie przebiegać droga konieczna. Zatem sąd ma prawo ustanowić drogę konieczną w sposób odmienny od woli wnioskodawcy.

Ustanowienie drogi koniecznej odbywa się za wynagrodzeniem. Lakoniczność postanowień ustawy spowodowała, że  w doktrynie i orzecznictwie pojawił się szereg rozbieżności w tym zakresie. Jedna z takich wątpliwości dotyczy charakteru świadczenia: czy ma mieć ono charakter pieniężny czy niepieniężny. Jednym z przykładów świadczenia niepieniężnego jest „zwrotne” ustanowienie służebności gruntowej przez właściciela nieruchomości władnącej. Kolejne rozbieżności powodują, że nie jest jasne, czy świadczenie ma być jednorazowe czy okresowe. Przy świadczeniach okresowych pojawia się z kolei pytanie, czy ma być ono uiszczane co miesiąc, co kwartał, czy raz do roku.

Jednak przy rozstrzyganiu konkretnych spraw sądy powinny brać pod uwagę okoliczności faktyczne konkretnych przypadków i orzekać w sprawach o ustanowienie służebności drogi koniecznej zgodnie z wykładnią celowościową.

Jeśli potrzebują Państwo wsparcia prawnego, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią:

telefon: 12 307 14 04
formularz kontaktowy

Call Now Button