Nieruchomości

Jak zmiana przepisów z 1990 roku wpływa na termin zasiedzenia

Gabriela Kamińska · Adwokat · 19 listopada 2026

Jeżeli posiadanie zaczęło się przed 1990 r., termin zasiedzenia liczy się według innych zasad – zależnie od daty objęcia gruntu i od tego, czy należał on wtedy do osoby prywatnej, Skarbu Państwa czy gminy.

Zasiedzenie pozwala nabyć własność nieruchomości wyłącznie na skutek długotrwałego posiadania. W praktyce dotyczy ono najczęściej sytuacji, w których od wielu lat korzysta się z gruntu formalnie należącego do kogoś innego: części sąsiedniej działki objętej ogrodzeniem albo gruntu wpisanego w księdze wieczystej jako własność gminy lub Skarbu Państwa.

Jeżeli posiadanie rozpoczęło się przed 1990 r., ocena, czy i kiedy doszło do zasiedzenia, wymaga uwzględnienia zmian przepisów, które weszły w życie w tamtym roku. Od daty objęcia nieruchomości w posiadanie oraz od tego, kto był wówczas jej właścicielem, zależy zarówno sam sposób liczenia terminu, jak i data, którą sąd wskaże jako dzień nabycia własności.

Przesłanki zasiedzenia

Nabycie własności przez zasiedzenie wymaga samoistnego posiadania nieruchomości przez okres określony w ustawie. Posiadanie samoistne oznacza faktyczne władanie gruntem połączone z wolą władania nim dla siebie, w taki sposób, w jaki czyni to właściciel. Warunku tego nie spełnia osoba korzystająca z nieruchomości na podstawie dzierżawy, najmu lub użyczenia. Jeżeli posiadacz zależny zaczyna władać gruntem jak właściciel, zmiana ta musi być widoczna dla otoczenia, w szczególności dla właściciela.

Obecnie termin zasiedzenia wynosi 20 lat, jeżeli posiadacz uzyskał posiadanie w dobrej wierze, oraz 30 lat w przypadku złej wiary. Dobra wiara to usprawiedliwione okolicznościami, choć błędne przekonanie posiadacza, że przysługuje mu prawo własności. Ocenia się ją na chwilę objęcia nieruchomości w posiadanie, a późniejsze zmiany świadomości posiadacza nie mają znaczenia. W praktyce sądy rzadko uznają, że posiadacz działał w dobrej wierze.

Do czasu własnego posiadania można doliczyć okres posiadania poprzednika, na przykład spadkodawcy lub osoby, od której nieruchomość nabyto. Postanowienie sądu o stwierdzeniu zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza ono nabycie, które nastąpiło z mocy prawa z upływem terminu.

Zmiana terminów z dniem 1 października 1990 r.

Do 30 września 1990 r. Kodeks cywilny przewidywał krótsze terminy zasiedzenia nieruchomości: 10 lat przy dobrej wierze i 20 lat przy złej wierze. Nowelizacja, która weszła w życie 1 października 1990 r., wydłużyła je odpowiednio do 20 i 30 lat.

Dłuższe terminy nie działają wstecz. Jeżeli zasiedzenie zakończyło się przed 1 października 1990 r., sąd stosuje terminy dawne. Jeżeli natomiast w tym dniu termin jeszcze biegł, zastosowanie mają terminy nowe, liczone od dnia objęcia nieruchomości w posiadanie.

W rezultacie posiadacz w złej wierze, który objął grunt przed październikiem 1970 r., oraz posiadacz w dobrej wierze, który objął go przed październikiem 1980 r., nabyli własność jeszcze przed zmianą przepisów. Przy późniejszym objęciu posiadania termin wynosi już 20 albo 30 lat.

Nieruchomości Skarbu Państwa

Do 1 października 1990 r. nieruchomości państwowe nie mogły zostać nabyte przez zasiedzenie, co wynikało ze szczególnej ochrony własności państwowej. Zakaz zniesiono ustawą z 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny. Ustawodawca przewidział zarazem, że termin zasiedzenia takich nieruchomości biegnie od dnia wejścia w życie nowelizacji, ale ulega skróceniu o czas posiadania sprzed tej daty, nie więcej jednak niż o połowę. Skrócenie wynosi więc maksymalnie 10 lat przy dobrej wierze i 15 lat przy złej wierze.

W konsekwencji najwcześniejszą możliwą datą zasiedzenia nieruchomości Skarbu Państwa jest 1 października 2000 r. przy dobrej wierze oraz 1 października 2005 r. przy złej wierze. Jeżeli posiadanie przed 1990 r. trwało krócej niż połowa terminu, skrócenie odpowiada faktycznemu okresowi posiadania. Trybunał Konstytucyjny uznał to rozwiązanie za zgodne z Konstytucją.

Nieruchomości gminne

Część nieruchomości państwowych przeszła z mocy prawa na własność gmin z dniem 27 maja 1990 r., na podstawie przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym. Od tej daty nieruchomości komunalne mogą być przedmiotem zasiedzenia, a wcześniejszy okres posiadania skraca termin na tych samych zasadach. Najwcześniejsze daty zasiedzenia to 27 maja 2000 r. przy dobrej wierze i 27 maja 2005 r. przy złej wierze.

Znaczenie ma dzień 27 maja 1990 r., a nie data decyzji wojewody potwierdzającej nabycie mienia przez gminę ani data wpisu gminy do księgi wieczystej. Decyzja ta ma bowiem charakter deklaratoryjny i często była wydawana wiele lat później.

Zasiedzenie nieruchomości przez Skarb Państwa

Odrębną kategorię stanowią sprawy, w których to Skarb Państwa przejął nieruchomość bez podstawy prawnej i obecnie powołuje się na jej zasiedzenie. Sąd Najwyższy dopuścił taką możliwość, przyjmując, że władanie nieruchomością uzyskane w ramach sprawowania władzy publicznej może stanowić posiadanie samoistne. Jednocześnie uznał, że bieg zasiedzenia ulega zawieszeniu w okresie, w którym właściciel obiektywnie nie mógł dochodzić zwrotu nieruchomości. Wykazanie takiej przeszkody wymaga jednak starannego przygotowania materiału dowodowego.

Przerwanie biegu zasiedzenia

Bieg zasiedzenia przerywa czynność właściciela podjęta przed sądem lub innym właściwym organem bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia prawa własności, w szczególności pozew o wydanie nieruchomości. Taki skutek może mieć również zawezwanie posiadacza do próby ugodowej. Po przerwaniu termin biegnie od nowa.

Podsumowanie

  1. Nieruchomość prywatna: jeżeli termin upłynął przed 1 października 1990 r., wystarczało 10 lat posiadania w dobrej wierze albo 20 lat w złej wierze. W pozostałych przypadkach obowiązuje 20 albo 30 lat, liczone od objęcia posiadania.
  2. Nieruchomość Skarbu Państwa: termin biegnie od 1 października 1990 r. i może zostać skrócony o okres wcześniejszego posiadania. Zasiedzenie było możliwe najwcześniej 1 października 2000 r. albo 1 października 2005 r.
  3. Nieruchomość gminna, wcześniej państwowa: termin biegnie od 27 maja 1990 r. na tych samych zasadach. Zasiedzenie było możliwe najwcześniej 27 maja 2000 r. albo 27 maja 2005 r.

Co warto ustalić przed złożeniem wniosku

  • Datę objęcia nieruchomości w posiadanie: trzeba ją wykazać przed sądem, często po kilkudziesięciu latach. Znaczenie mają zeznania świadków, dokumenty, dawne umowy i pokwitowania, a także archiwalne mapy i zdjęcia. Opłacanie podatku od nieruchomości jest pomocne, ale samo w sobie niczego nie przesądza.
  • Status właściciela w kolejnych latach: księga wieczysta, ewidencja gruntów i decyzje mogą wykazać, że grunt uważany za prywatny był przed 1990 r. państwowy, albo odwrotnie. Od tego zależy sposób liczenia terminu.
  • Charakter posiadania: jeżeli korzystanie z gruntu rozpoczęło się na podstawie dzierżawy lub innej umowy, trzeba wykazać, kiedy i w jaki widoczny sposób posiadacz zaczął władać nim jak właściciel.

Prawidłowe obliczenie terminu zasiedzenia wymaga analizy całej historii nieruchomości. Pomagamy ustalić, które przepisy mają zastosowanie, zgromadzić dowody i przygotować wniosek o zasiedzenie, a następnie reprezentujemy klientów przed sądem. Pomagamy także właścicielom, wobec których inna osoba powołuje się na zasiedzenie.

Zapraszamy do kontaktu.

Przeczytaj również

12 307 14 04