Budowa altan ogrodowych w świetle przepisów prawa budowlanego

Czym jest altana według sądów, kiedy nie wymaga zgłoszenia i kiedy urząd uzna ją za budynek.

Do naszej kancelarii zgłosiły się osoby, które bez pozwolenia na budowę postawiły na swojej działce obiekt budowlany, o charakterze wolnostojącej altany ogrodowej, mający drewnianą konstrukcję, składający się z zadaszonego tarasu i części zamkniętej o przeznaczeniu porządkowym, w stosunku do którego organ nadzoru budowlanego wydał postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych i poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej. W uzasadnieniu postanowienia wydanego w wyniku zażalenia, organ nadzoru budowlanego II instancji argumentował, że obiekt jest budowlą o charakterze gospodarczym, na której wybudowanie konieczne było uzyskanie pozwolenia na budowę, a zatem stanowi on samowolę budowlaną. Nieruchomość, na której została wzniesiona altana była już wcześniej zabudowana budynkiem mieszkalnym i przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budownictwa mieszkaniowego jednorodzinnego szeregowego.

W rozpoznawanej sprawie, organy nadzoru budowlanego wydające postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych i o możliwości wniesienia wniosku o legalizację samowoli budowlanej nie dokonały oceny stanu faktycznego w świetle wszystkich przepisów art. 29 – 31 ustawy Prawo budowlane przewidujących wyjątki od zasady zawartej w art. 28 Prawa budowlanego, stanowiącej, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę i wydały błędne rozstrzygnięcie. Przy dokonywaniu oceny obiektu budowlanego objętego postępowaniem nadzorczym pominięto między innymi przepisy dotyczące budowy wolnostojących altan ogrodowych.

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane przewiduje dwa typy altan, są to:

• wolnostojące altany o powierzchni zabudowy do 35 m², przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m² powierzchni działki (wymienione w art. 29 ust. 2 pkt 3) ustawy Prawo budowlane), oraz
• altany działkowe i obiekty gospodarcze, o których mowa w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (wymienione w art. 29 ust. 2 pkt 4) ustawy Prawo budowlane).

Budowa zarówno jednych jak i drugich nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 Prawa budowlanego.

Czym jest wolnostojąca altana ogrodowa, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 3) Prawa budowlanego. Otóż prawo budowlane nie zawiera legalnej definicji pojęcia altana, dlatego w orzecznictwie ustala się znaczenie tego pojęcia zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym. Najczęściej przyjmuje się, że altana to niewielka budowla ogrodowa, zwykle drewniana, o ażurowych ścianach, służąca do wypoczynku i ochrony przed słońcem i deszczem.

W związku z brakiem legalnej definicji wolnostojącej altany ogrodowej, w orzecznictwie przeważa pogląd, że organy nadzoru budowlanego dokonując oceny czy dany obiekt budowlany spełnia warunki i parametry altany powinny w sposób indywidualny analizować każdy konkretny przypadek badając nie tylko konstrukcję  (sposób budowy), ale również funkcję i charakter takiego obiektu. Należy bowiem pamiętać, że prawo budowlane przewiduje również inne obiekty budowlane przypominające lub zbliżone pewnymi cechami do altan takie jak: wiaty, oranżerie, ogrody zimowe czy ganki.

Z punktu widzenia przepisów prawa budowlanego, w orzecznictwie co do zasady przyjmuje się, że wolnostojąca altana jest budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 3) ustawy Prawo budowlane, czyli obiektem budowlanym nie będącym ani budynkiem ani obiektem małej architektury.

Definicja altany według prawa budowlanego

Aktualizacja: listopad 2026 r.

W praktyce o tym, czy konkretna konstrukcja mieści się w pojęciu altany, decydują szczegóły. Nazwa, pod jaką obiekt sprzedał producent, nie ma znaczenia. Niewielka zamknięta część na narzędzia nie przesądza jeszcze, że obiekt przestał być altaną. Ryzyko rośnie jednak, gdy obiekt jest zamknięty ze wszystkich stron, ma drzwi zamykane na klucz i instalacje albo służy głównie do przechowywania sprzętu lub parkowania samochodu. Wtedy organ najczęściej uzna go za budynek gospodarczy lub garaż. Konstrukcja z dachem i dwiema lub trzema ścianami osłonowymi, która służy do osłony samochodu albo składowania drewna czy sprzętu, to z kolei typowa wiata. Budowa każdego z tych obiektów wymaga co najmniej zgłoszenia.

Jeżeli zgłoszenia zabrakło, obiekt jest samowolą budowlaną. Jej legalizacja wiąże się z opłatą, która przy niewielkich obiektach wynosi kilka tysięcy złotych, a w skrajnym przypadku grozi nakaz rozbiórki. Dlatego przed postawieniem altany, a tym bardziej po otrzymaniu pisma z nadzoru budowlanego, warto skonsultować z prawnikiem, czy obiekt mieści się w ustawowym wyjątku, i w razie potrzeby zakwestionować stanowisko organu.

Nieco inny charakter mają altany działkowe i obiekty gospodarcze, o których mowa w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (wymienione w art. 29 ust. 2 pkt 3) ustawy Prawo budowlane).

Budując altanę działkową na terenie rodzinnego ogrodu działkowego inwestor musi stosować nie tylko przepisy prawa budowlanego, ale również przepisy ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (tj. Dz.U. 2021.1073), oraz obowiązujące na terenie rodzinnego ogrodu działkowego przepisy statutu stowarzyszenia ogrodowego i regulaminu rodzinnego ogrodu działkowego.

Zgodnie z art. 2 pkt 9a ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych przez altanę działkową w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć wolno stojący budynek rekreacyjno – wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m² oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m².

A zatem, altana na terenie rodzinnego ogrodu działkowego jest budynkiem w rozumieniu art. 3 pkt 2) ustawy Prawo budowlane, tj. obiektem budowlanym trwale związanym z gruntem, wydzielonym z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiadającym fundamenty i dach.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, na terenie działki ogrodowej w rodzinnym ogrodzie działkowym nie może znajdować się altana nie spełniająca wymagań określonych w art. 2 pkt 9a ustawy, ani obiekt gospodarczy o powierzchni zabudowy przekraczającej 35 m² oraz o wysokości przekraczającej 5 m przy dachach stromych i 4 m przy dachach płaskich.

Stwierdzenie przez właściwy organ nadzoru budowlanego naruszenia wyżej wymienionych przepisów może prowadzić nie tylko do wydania decyzji o nakazie rozbiórki takiego obiektu budowlanego, ale również stanowi podstawę do rozwiązania z działkowcem umowy dzierżawy działkowej przez stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy (art. 13 ust. 2 i 3 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych).

Warto również pamiętać, że do obiektów budowlanych zlokalizowanych na terenie działki ogrodowej w rodzinnym ogrodzie działkowym nie stosuje się uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

Działkowiec chcąc się zabezpieczyć przed tak daleko idącymi konsekwencjami może wystąpić do właściwego organu nadzoru budowlanego z wnioskiem o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zgodność wybudowanej altany działkowej z wymaganiami określonymi w art. 2 pkt 9a ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Wniosek taki nie podlega opłacie skarbowej, ale składając go do organu należy do niego załączyć:

• aktualny na dzień złożenia wniosku wypis z ewidencji działek ogrodowych prowadzonej przez stowarzyszenie ogrodowe, oraz
• oświadczenie działkowca o powierzchni zabudowy altany działkowej znajdującej się na jego działce ogrodowej, zawierające również wskazanie powierzchni tarasów, werand lub ganków.