Budowa lub przebudowa drogi publicznej w ramach inwestycji niedrogowej

Niejednokrotnie realizując inwestycję budowlaną zmuszeni jesteśmy połączyć ją komunikacyjne z drogą publiczną lub z infrastrukturą techniczną znajdującą się w drodze publicznej.

Zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy o drogach publicznych, w szczególnie uzasadnionych przypadkach lokalizowanie w pasie drogowym urządzeń obcych (obiektów budowlanych lub urządzeń niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego) oraz reklam, może nastąpić wyłącznie za zezwoleniem właściwego zarządcy drogi, wydawanym w drodze decyzji administracyjnej. Zarządcami dróg, co do zasady, są: dla dróg krajowych – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, dla dróg wojewódzkich – zarząd województwa, dla dróg powiatowych – zarząd powiatu, a dla dróg gminnych – wójt (burmistrz, prezydent miasta). Wyjątek od tej zasady określa art. 19 ust. 5 ustawy o drogach publicznych według którego w granicach miast na prawach powiatu zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta.

Stosownie natomiast do art. 16 ustawy o drogach publicznych, budowa lub przebudowa dróg publicznych spowodowana inwestycją niedrogową należy do inwestora tego przedsięwzięcia. W takiej sytuacji, szczegółowe warunki budowy lub przebudowy drogi publicznej określa umowa zawierana pomiędzy zarządcą drogi, a inwestorem inwestycji niedrogowej. Umowa dotyczy budowy lub przebudowy drogi publicznej (a nie inwestycji niedrogowej), i jej przedmiotem mogą być wzajemne rozliczenia dotyczące robót w ramach drogi publicznej, warunków technicznych dotyczących prowadzonych robót oraz ich harmonogramu, przeniesienie uprawnień z tytułu rękojmi i gwarancji wobec wykonawców robót, oraz zasady przekazania wybudowanej lub przebudowanej drogi zarządcy. Zawierana umowa ma charakter cywilnoprawny, a jej treść jest kształtowana regulacjami ustawy o drogach publicznych i ustawy Kodeks cywilny.

W art. 4 pkt 17) i 18) ustawy o drogach publicznych zdefiniowane zostały pojęcia budowy i przebudowy drogi. Przez budowę drogi należy rozumieć wykonywanie połączenia drogowego między określonymi miejscami lub miejscowościami, a także jego odbudowę i rozbudowę. Natomiast przebudową drogi jest wykonywanie robót, w których wyniku następuje podwyższenie parametrów technicznych i eksploatacyjnych istniejącej drogi, niewymagających zmiany granic pasa drogowego.

Zawarta w art. 16 ustawy regulacja wprowadza wyjątek od zasady, że inwestycje w zakresie dróg publicznych realizuje zarządca drogi publicznej. Ustawodawca, decydując się na taką regulację kierował się przede wszystkim tym, że podmioty sprawujące administrację drogową nie powinny ponosić kosztów inwestycji drogowych wywołanych przedsięwzięciami nienależącymi do zakresu ich działania.

Regulacja zawarta w art. 16 znajduje najczęściej zastosowanie w przypadku budowy zjazdu z drogi publicznej do nieruchomości sąsiadującej z tą drogą. Zgodnie z art. 4 pkt 8) ustawy o drogach publicznych zjazd oznacza część drogi publicznej łączącą jezdnię z nieruchomością gruntową usytuowaną poza pasem drogowym, stanowiącą bezpośrednie miejsce dostępu do drogi publicznej w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

W przypadku natomiast, w którym inwestycją niedrogową jest kanał technologiczny, umowa może przewidywać przekazanie zarządcy drogi kanału technologicznego, na warunkach uzgodnionych w umowie, z możliwością ustanowienia na rzecz przekazującego inwestora prawa do korzystania z części kanału.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych nakłady poniesione przez inwestora inwestycji niedrogowej na modernizację dróg, które nie są jego własnością, stanowią jego prawa majątkowe. W wyroku z dnia 28.10.2003 r. sygn. akt III SA 1226/02 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle Kodeksu cywilnego, nakłady poniesione na cudzym gruncie są prawem majątkowym i jako takie mogą być przedmiotem zbycia. Do obliczenia kosztów uzyskania przychodów w takim zbyciu stosuje się reguły art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd ten przyjął również, że skoro prawo nie przewiduje po stronie podatnika obowiązku modernizacji drogi publicznej, to przekazanie takiej inwestycji przez podatnika powinno mieć raczej charakter odpłatny.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym. Spółka poniosła wydatki na modernizację drogi krajowej i drogi powiatowej stanowiących odpowiednio własność Skarbu Państwa oraz powiatu. Poniesione nakłady spółka ujęła w ewidencji środków trwałych. Następnie, spółka przekazała wykonaną infrastrukturę drogową na rzecz Skarbu Państwa oraz powiatu.

Zdaniem organów podatkowych skarżąca spółka nie mogła zaliczyć w koszty uzyskania przychodu poniesionych wydatków modernizacyjnych na ww. infrastrukturę drogową gdyż zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych “wydatki na modernizację środków trwałych nie będących w tym przypadku własnością lub współwłasnością podatnika” nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Tym czasem w świetle art. 16a ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy podatkowej za środki trwałe podlegające amortyzacji uznaje się również przyjęte do używania inwestycje w obcych środkach trwałych. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z regułami prawa cywilnego nakłady poniesione na modernizację dróg, które nie stanowią własności podatnika, są prawem majątkowym, natomiast prawa majątkowe mogą być przedmiotem obrotu np. odpłatnego zbycia, o którym mowa jest w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Organ podatkowy II instancji uznał również, że na skarżącej spółce nie ciążył obowiązek zmodernizowania środka trwałego. Nie można więc mówić o nieodpłatnym zbyciu poniesionych nakładów, i co za tym idzie, zaliczenia pozostałej części wydatków w koszty uzyskania przychodów, jak wynika z uzasadnienia decyzji z Izby Skarbowej (…).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w sprawie wyraził pogląd odmienny niż organy podatkowe i stwierdził, że w przypadku odpłatnego zbycia inwestycji w obcych środkach trwałych należy uznać za koszt uzyskania przychodu, wydatki poniesione na modernizację dróg pomniejszoną o sumę odpisów amortyzacyjnych, o których mowa w art. 16h ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy. Zdaniem sądu, istotą rozstrzygnięcia jest ustalenie czy w badanej sprawie doszło do odpłatnego czy też nieodpłatnego zbycia poniesionych na modernizację dróg nakładów pieniężnych, tj. inwestycji w obcych środkach trwałych.

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej związanej z budową lub przebudową drogi publicznej w ramach inwestycji niedrogowej zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.

FAQ – budowa lub przebudowa drogi publicznej w ramach inwestycji niedrogowej

Kiedy inwestor jest zobowiązany do budowy lub przebudowy drogi publicznej?

Inwestor jest zobowiązany do budowy lub przebudowy drogi publicznej w sytuacji, gdy realizowana przez niego inwestycja niedrogowa powoduje konieczność wykonania takich robót. Obowiązek ten wynika z art. 16 ustawy o drogach publicznych i obciąża inwestora przedsięwzięcia niedrogowego.

Na jakiej podstawie prawnej inwestor realizuje budowę lub przebudowę drogi?

Budowa lub przebudowa drogi publicznej spowodowana inwestycją niedrogową odbywa się na podstawie umowy cywilnoprawnej zawieranej pomiędzy inwestorem a właściwym zarządcą drogi. Umowa określa m.in. warunki techniczne robót, harmonogram prac, zasady rozliczeń oraz przekazania drogi zarządcy.

Kto jest zarządcą drogi publicznej właściwym do zawarcia umowy?

Zarządcą drogi jest co do zasady: Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad dla dróg krajowych, zarząd województwa dla dróg wojewódzkich, zarząd powiatu dla dróg powiatowych oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta dla dróg gminnych. W miastach na prawach powiatu zarządcą większości dróg publicznych jest prezydent miasta.

Czym różni się budowa drogi od jej przebudowy w rozumieniu ustawy?

Budowa drogi oznacza wykonywanie nowego połączenia drogowego, a także jego odbudowę lub rozbudowę. Przebudowa drogi polega natomiast na wykonywaniu robót prowadzących do podwyższenia parametrów technicznych lub eksploatacyjnych istniejącej drogi, bez zmiany granic pasa drogowego.

Czy nakłady poniesione na modernizację drogi publicznej są prawem majątkowym inwestora?

Tak. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych nakłady poniesione przez inwestora na modernizację drogi publicznej, która nie stanowi jego własności, są prawem majątkowym. Mogą one być przedmiotem odpłatnego zbycia, a ich rozliczenie następuje zgodnie z przepisami prawa podatkowego.

Czy przekazanie wybudowanej lub przebudowanej drogi musi być nieodpłatne?

Nie zawsze. Jeżeli przepisy nie nakładają na inwestora obowiązku modernizacji drogi publicznej, przekazanie poniesionych nakładów może mieć charakter odpłatny. Każdorazowo decydujące znaczenie ma treść umowy oraz okoliczności konkretnej sprawy.