Budowa na osuwiskach nieaktywnych – przepisy, ryzyka, obowiązki

Budowa na gruntach objętych ruchami masowymi ziemi jest zagadnieniem, które dość często powraca w pracy naszej Kancelarii, z uwagi na położenie znacznych obszarów województwa małopolskiego na terenach wyżynnych i górskich, charakteryzujących się dużą różnorodnością krajobrazu. 

Grunty objęte ruchami masowymi ziemi – czym się charakteryzują?

Grunty, na których takie ruchy masowe ziemi występują, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych, zaliczane są do warunków gruntowych skomplikowanych, i muszą być zaznaczane w aktach planistycznych gminy.

Osuwiska w planowaniu przestrzennym – obowiązki gminy

Zgodnie z art. 13b pkt 3) lit d) ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ustalenia planu ogólnego określa się, uwzględniając uwarunkowania rozwoju przestrzennego gminy, w tym między innymi znajdujące się na obszarze gminy tereny zagrożone ruchami masowymi ziemi oraz tereny, na których występują te ruchy. Ponadto, wójt, burmistrz albo prezydent miasta, po podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu ogólnego, przed sporządzeniem projektu tego planu,  występuje o opinię o nim do starosty jako właściwego organu ochrony środowiska w zakresie terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy. Analogiczny zapis dotyczy prac nad sporządzeniem planu miejscowego (art. 17 pkt 6) lit a) w.w ustawy).  Przy czym, jeżeli plan miejscowy dotyczy terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy to do jego sporządzenia i uchwalenia, albo jego zmiany, nie stosuje się postępowania uproszczonego. 

Rola starosty w ewidencji terenów zagrożonych ruchami masowymi

Organem ochrony środowiska właściwym w zakresie ewidencjonowania terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których wystąpiły te ruchy, zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska jest starosta, który prowadzi obserwacje tych terenów oraz rejestr zawierający informacje o nich. 

Jak ustala się osuwiska i tereny zagrożone?

Sposób ustalania osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi określa  rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie informacji dotyczących ruchów masowych ziemi. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia tereny zagrożone ruchami masowymi ziemi oraz tereny, na których występują te ruchy, ustala się na podstawie terenowego kartowania geologicznego lub map osuwisk i terenów zagrożonych w skali 1 : 10 000, kart rejestracyjnych terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz kart rejestracyjnych terenów, na których występują ruchy masowe ziemi, przekazanych przez podmiot pełniący państwową służbę geologiczną na podstawie art. 163 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze.

Rejestr osuwisk i jego aktualizacja

Dokumenty te, wraz ze sporządzanymi protokołami obserwacji, są podstawą prowadzonego przez starostę rejestru terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy. Rejestr jest prowadzony w formie elektronicznej bazy danych dostępnej dla starostów i wójtów (burmistrzów, prezydentów miast).  Przy czym, mapy osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi, z uwagi na zmienną dynamikę osuwisk, co do zasady, są aktualne na dzień ich wykonania i mogą być zmieniane i aktualizowane w przyszłości.

System Osłony Przeciwosuwiskowej – identyfikacja i monitoring

Każde osuwisko i teren zagrożony ruchami masowymi ziemi posiada unikalny numer identyfikacyjny nadawany przy wprowadzaniu kart rejestracyjnych do bazy danych Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej. W bazie tej przechowywane są dane przestrzenne i atrybutowe dotyczące osuwisk i terenów zagrożonych, w tym m.in. karty rejestracyjne oraz raporty z prowadzonego monitoringu wybranych osuwisk.  Określany w aktach planowania przestrzennego sposób zagospodarowania tego rodzaju terenów uzależniony jest od stopnia ryzyka osuwiskowego ustalanego w oparciu o dane dostarczane przez starostę, który prowadząc rejestr udostępnia dane o osuwiskach i terenach zagrożonych ruchami masowymi na potrzeby planowania przestrzennego. To w aktach prawa miejscowego, wprowadza się zakazy, nakazy i ograniczenia w zagospodarowaniu obszarów osuwisk, informacje o osuwiskach i stopniu ich aktywności, które mają umożliwić mieszkańcom gminy ocenę ryzyka związanego z inwestowaniem na terenach objętych ruchami masowymi ziemi. 

Rodzaje osuwisk a ryzyko inwestycyjne

Z uwagi na stopień aktywności, osuwiska dzielimy na: osuwiska aktywne, osuwiska okresowo aktywne i osuwiska nieaktywne. Osuwiska aktywne i okresowo aktywne to obszary niekorzystne dla budownictwa, na których procesy grawitacyjne mogą powodować duże straty materialne. Obszary takie zaliczane są do terenów o największym ryzyku strat. Natomiast, osuwiska nieaktywne to tereny, na których od co najmniej 50 lat nie stwierdzono wyraźnych śladów przemieszczeń i ryzyko strat związane z ponownym uruchomieniem osuwisk jest znacznie niższe niż w przypadku osuwisk aktywnych lub okresowo aktywnych. 

Strefy wokół osuwisk – obszary o podwyższonym ryzyku

Do terenów, na których może dojść do osunięcia mas ziemi należą również strefy wokół osuwisk, na których ryzyko powstania strat może okazać się porównywalne do ryzyka występującego w granicach osuwisk. 

Wymagania geotechniczne na terenach osuwiskowych

Na obszarach występowania niekorzystnych zjawisk geologicznych, w tym zjawisk i form osuwiskowych, realizacja inwestycji budowlanych musi uwzględniać przepisy rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych, obejmujące: 1) zaliczenie obiektu budowlanego do odpowiedniej kategorii geotechnicznej; 2) zaprojektowanie odwodnień budowlanych; 3) przygotowanie oceny przydatności gruntów stosowanych w budowlach ziemnych; 4) zaprojektowanie barier lub ekranów uszczelniających; 5) określenie nośności, przemieszczeń i ogólnej stateczności podłoża gruntowego; 6) ustalenie wzajemnego oddziaływania obiektu budowlanego i podłoża gruntowego w różnych fazach budowy i eksploatacji, a także wzajemnego oddziaływania obiektu budowlanego z obiektami sąsiadującymi; 7) ocenę stateczności zboczy, skarp wykopów i nasypów; 8) wybór metody wzmacniania podłoża gruntowego i stabilizacji zboczy, skarp wykopów i nasypów; 9) ocenę wzajemnego oddziaływania wód gruntowych i obiektu budowlanego; 10) ocenę stopnia zanieczyszczenia podłoża gruntowego i doboru metody oczyszczania gruntów.  Kategorię geotechniczną obiektu budowlanego ustala się w opinii geotechnicznej w zależności od stopnia skomplikowania warunków gruntowych oraz konstrukcji obiektu budowlanego. Na terenach osuwiskowych warunki gruntowe zalicza się do skomplikowanych, a obiekty budowlane posadowione w takich warunkach do trzeciej kategorii geotechnicznej. 

Dokumentacja geologiczno-inżynierska – dlaczego jest konieczna?

W przypadku realizacji inwestycji budowlanej na tego typu terenach, powinna zostać sporządzona dokumentacja geologiczno-inżynierska, która określi rzeczywisty przebieg i głębokość powierzchni poślizgu. Ustalenia zawarte w dokumentacji mają nam przede wszystkim dostarczyć informacji, czy planowana inwestycja jest możliwa, czy nie będzie stanowiła zagrożenia dla obiektów posadowionych na gruntach leżących poniżej, a także informacji jakie formy zabezpieczenia gruntu przed jego osuwaniem powinniśmy zastosować (najczęściej stosowaną formą zabezpieczenia będzie realizacja odpowiedniego systemu odprowadzania wód opadowych i roztopowych poza granice osuwiska oraz prowadzenie prac z uwzględnieniem stopnia skomplikowania warunków gruntowych). 

Najczęstsze pytania dotyczące budowy na osuwiskach nieaktywnych (FAQ)

Czy można budować na osuwiskach nieaktywnych?

Tak, budowa na osuwiskach nieaktywnych jest co do zasady możliwa, ponieważ od co najmniej 50 lat nie występują tam ślady przemieszczeń. Każda inwestycja wymaga jednak szczegółowej oceny geotechnicznej i dokumentacji geologiczno-inżynierskiej, aby potwierdzić bezpieczeństwo realizacji.

Kto odpowiada za prowadzenie rejestru terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi?

Rejestr prowadzi starosta. Gromadzi on dane o osuwiskach, ich aktywności oraz protokoły obserwacji i udostępnia te informacje gminom na potrzeby planowania przestrzennego oraz procedur inwestycyjnych.

Czy na terenach osuwiskowych obowiązują dodatkowe wymogi techniczne?

Tak. Inwestycje na obszarach osuwiskowych wymagają spełnienia warunków geotechnicznych wskazanych w rozporządzeniu z 25 kwietnia 2012 r., w tym ustalenia kategorii geotechnicznej, oceny stateczności podłoża, zaprojektowania odwodnienia oraz ewentualnych wzmocnień gruntu.

Jakie dokumenty są konieczne przed budową na osuwisku?

Najważniejsza jest dokumentacja geologiczno-inżynierska określająca m.in. głębokość i przebieg powierzchni poślizgu, stabilność zbocza oraz zalecane metody zabezpieczenia gruntu przed osuwaniem.

Potrzebujesz wsparcia? Skontaktuj się z Kancelarią Bona Artis

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej w sprawie budowy na terenach osuwiskowych, zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.