Centrum interesów życiowych w upadłości transgranicznej
Ustawa Prawo upadłościowe reguluje kwestie ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Stanowi ona legalny sposób rozwiązywania finansowych problemów osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Upadłość niejednokrotnie jest jedynym wyjściem z jakże trudnej sytuacji zadłużenia, która uniemożliwia rozpoczęcie nowego, spokojnego życia – życia z dala od przytłaczającego jarzma długów.
Na uwagę zasługuje fakt, iż trudności finansowe bardzo często bywają przyczyną powzięcia radykalnych decyzji życiowych, takich jak na przykład opuszczenie swojego ojczystego kraju. Wiele osób wyjeżdżając za granicę, w poszukiwaniu lepszego bytu i rozpoczęcia nowego życia w wolności finansowej pozostawia w Polsce swoje rodziny, ale również i niespłacone długi, które nie znikają po ich emigracji.
Warto w tym miejscu podkreślić, iż decyzja o opuszczeniu kraju nie powoduje likwidacji problemów związanych z niewypłacalnością. Co więcej, brak działań zmierzających do likwidacji zadłużenia powoduje kolejne problemy finansowe dłużnika.
Dla osób, które na dłużej postanowiły opuścić swój rodzimy kraj i rozpocząć tam nowe życie, najlepszym sposobem na pozbycie się problemów finansowych jest skorzystanie z instytucji transgranicznej upadłości konsumenckiej .
Czym jest upadłość transgraniczna?
Upadłość transgraniczna to nic innego jak upadłość wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która jest dokonywana poza granicami kraju, w którym znajduje się zadłużenie. Pozwala dłużnikowi na ogłoszenie upadłości w dowolnym Państwie Członkowskim, na obszarze Unii Europejskiej przy wykorzystaniu prawa upadłościowego tego kraju.
W wyroku z dnia 16 lutego 2011 r. o sygn. akt: II CSK 425/10 Sąd Najwyższy uznał, iż „Rozporządzenie nr 1346/2000 jest podstawowym aktem prawa wspólnotowego regulującym zbiorowe postępowania przewidujące niewypłacalność dłużnika, które obejmują całkowite lub częściowe zajęcie majątku dłużnika oraz powołanie zarządcy, przy czym jego zasięg terytorialny obejmuje wszystkie państwa członkowskie (z wyjątkiem Danii).”
Rozporządzenie to zostało nieco przekształcone, ze względu na potrzebę swoistego usprawnienia. Obecnie obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r.
Aby móc złożyć wniosek o ogłoszenie transgranicznej upadłości konsumenckiej należy spełnić dwa warunki. Jeśli nie zostaną one zrealizowane nie ma możliwości na ogłoszenie upadłości.
Po pierwsze, zadłużenie jakie posiada dłużnik musi znajdować się w takim państwie Unii Europejskiej, w którym funkcjonują uregulowania prawne dotyczące upadłości konsumenckiej. Na uwagę zasługuje fakt, iż Polska spełnia ten warunek, bowiem zostały wprowadzone normy regulujące te kwestie.
Drugim warunkiem, koniecznym do możliwości złożenia wniosku o transgraniczną upadłość konsumencką w danym Państwie Członkowskim na obszarze Unii Europejskiej jest wskazanie, iż Centrum Interesów Życiowych dłużnika znajduje się w tym państwie, w którym złożył wniosek o upadłość.
Centrum życia dłużnika nazywane jest niekiedy jako tzw. COMI. Jest to miejsce, z którym ma on stałe powiązania, to znaczy mieszka i pracuje tam, opłaca rachunki, odprowadza podatki, posiada konto bankowe itd.
Warto podkreślić, iż Centrum Interesów Życiowych dłużnika, który prowadzi działalność gospodarczą znajduje się w kraju, w którym dłużnik faktycznie wykonuje swoją działalność gospodarczą. Nie ma znaczenia w tym przypadku jego miejsce zamieszkania. Natomiast, jeżeli pracownik pozostaje zatrudniony na podstawie umowy o pracę, przyjmuje się, iż jego COMI znajduje się w miejscu, gdzie opłaca on podatki oraz składki ubezpieczeniowe, korzysta z rachunku bankowego, pobiera zasiłki oraz opłaca bieżące rachunki itd.
Dla przykładu, na podstawie pracy brytyjskich sądów można stwierdzić, iż wnioskodawca powinien zamieszkiwać lub pracować w danym kraju, w tym przypadku w Anglii przez co najmniej 6 miesięcy, co więcej powinien mieć tam konto bankowe, odprowadzać podatki w Anglii oraz płacić podatki. Jeśli te warunki zostaną spełnione, nie ma przeszkód ku temu, by wniosek o transgraniczną upadłość konsumencką złożyć w Anglii i dzięki temu oddłużyć się również z długów w ojczystym kraju, tj. w Polsce.
Warto podkreślić, że COMI stwierdzane jest na dzień złożenia wniosku o upadłość. Jeśli dłużnik przebywa w sposób stały na terenie danego kraju (co najmniej od 6 miesięcy), to właśnie tam powinien wystąpić z wnioskiem o upadłość, bez względu na to w jakim kraju znajduje się jego zadłużenie.
Dla ustalenia właściwości sądu do ogłoszenia europejskiej upadłości transgranicznej nie ma znaczenia miejsce wcześniejszego zameldowania, czy zatrudnienia dłużnika. Co więcej, nie jest istotne również miejsce powstania długu oraz fakt, w którym kraju znajdują się wierzyciele.
W Rozporządzeniu Rady Europy (EW) nr 1346/2000 z 2000 roku znaleźć można informacje dotyczące właściwości sądu do złożenia wniosku o ogłoszenie europejskiej upadłości transgranicznej. Zgodnie z jego przepisami, właściwy jest sąd państwa członkowskiego, w którym dłużnik posiada na dzień złożenia wniosku swoje Centrum Interesów Życiowych, czyli tzw. COMI. W przeprowadzeniu samej procedury stosuje się przepisy prawa obwiązujące w kraju, w którym złożono wniosek o upadłość.
Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego „domniemania, że głównym ośrodkiem podstawowej działalności jest miejsce siedziby statutowej, główne miejsce prowadzenia działalności czy miejsce zwykłego pobytu, powinny mieć charakter wzruszalny; właściwy sąd państwa członkowskiego powinien starannie ocenić, czy główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika faktycznie znajduje się w danym państwie członkowskim. W przypadku przedsiębiorstwa powinna istnieć możliwość wzruszenia tego domniemania, jeżeli centralna administracja przedsiębiorstwa mieści się w innym państwie członkowskim niż jego siedziba statutowa i jeżeli całościowa ocena wszystkich istotnych okoliczności wykaże w sposób możliwy do zweryfikowania dla osób trzecich, że faktyczny główny ośrodek sprawowania zarządu i nadzoru nad przedsiębiorstwem oraz zarządzania jego interesami znajduje się w tym innym państwie członkowskim. W przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej powinna istnieć możliwość wzruszenia tego domniemania, na przykład gdy większość majątku dłużnika znajduje się poza państwem członkowskim miejsca jego zwykłego pobytu lub gdy można wykazać, że głównym motywem jego przeprowadzki było wystąpienie o wszczęcie postępowania upadłościowego w nowej jurysdykcji i że takie wystąpienie godziłoby materialnie w interesy wierzycieli, którzy prowadzili z dłużnikiem transakcje przed przeniesieniem.
Śmiało zatem należy stwierdzić, iż rozporządzenia wydane w sprawie postępowania upadłościowego pozwalają każdemu zadłużonemu obywatelowi Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej na przeniesienie swojego Centrum Interesów Życiowych do kraju unijnego, gdzie prawo upadłościowe jest najbardziej przychylne wobec dłużnika.
Na chwilę obecną najbardziej korzystne przepisy z zakresu prawa upadłościowego posiada Wielka Brytania. Wynika to z faktu, iż celem upadłości w tym państwie jest całkowite oddłużenie wnioskodawcy.
W Polsce obok celu oddłużenia dłużnika, nadal dość duży nacisk kładzie się na kwestię zaspokojenia wierzycieli. Dlatego też, jeżeli sąd stwierdzi, że zadłużenie spowodowane jest popełnieniem świadomych błędów wnioskodawcy, może on oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości.
Na uwagę zasługuje fakt, iż po uzyskaniu prawomocnego wyroku w jednym z Państw Członkowskich na obszarze Unii Europejskiej, wyrok ten staje się automatycznie skuteczny w innych państwach Unii Europejskiej. Wszystkie długi wobec wierzycieli zostają umorzone. Dlatego też nie warto tracić nadziei, tylko skorzystać z instytucji transgranicznej upadłości konsumenckiej i zacząć nowe lepsze życie wolne od przytłaczających problemów finansowych.