Decyzja o nakazie rozbiórki  

W Kancelarii spotykamy się czasem ze sprawami, które przekazywane są do prowadzenia fachowemu pełnomocnikowi na ostatnim możliwym etapie postępowania. Niejednokrotnie w takiej sytuacji możliwość pomocy jest ograniczona do podjęcia czynności niezbędnych do zminimalizowania negatywnych następstw postępowania. Tak też było ostatnio, kiedy zgłosiły się do nas osoby wobec których zapadło już ostateczne i prawomocne (utrzymane w mocy wyrokiem sądu administracyjnego) postanowienie o nakazie wstrzymania budowy zrealizowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę i wydana została w sprawie ostateczna decyzja wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego orzekająca nakaz rozbiórki domu w związku z niewystąpieniem inwestora w ustawowym terminie z wnioskiem o legalizację samowoli budowlanej.

Zgodnie z art. 49e Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku:

• niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie,
• wycofania wniosku o legalizację,
• nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych,
• niewykonania, w wyznaczonym terminie, postanowienia o usunięciu nieprawidłowości   w dokumentach legalizacyjnych,
• nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w wyznaczonym terminie,
• kontynuowania budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu budowy.

Organami właściwymi do wydania w pierwszej instancji decyzji o rozbiórce, są:

• powiatowy inspektor nadzoru budowlanego – w sprawach wymienionych w art. 83 ust. 1 Prawa budowlanego,
• wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego w przypadku spraw wymienionych w art. 82 ust. 3 i 4 Prawa budowlanego,
• organ nadzoru budowlanego w dziedzinie górnictwa w przypadkach określonych w art. 89a Prawa budowlanego.

Zmieniony nowelizacją z dnia 13.02.2020 r. art. 49e Prawa budowlanego określa przypadki obligatoryjnego wydania decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego, w sytuacji uprzedniego zobowiązania inwestora do wstrzymania budowy na podstawie postanowienia, o którym mowa w art. 48 Prawa budowlanego (przy czym, postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy).

Organy nadzoru budowlanego wydają postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego (lub jego części) będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, tj. w sytuacji stwierdzenia samowoli budowlanej.

Na gruncie przepisów ustawy Prawo budowlane w brzmieniu przed nowelizacją z dnia 13.02.2020 r. istniał obowiązek legalizacji samowoli budowlanej, jeżeli wybudowany obiekt budowlany nie naruszał przepisów prawa, w tym przepisów z zakresu planowania przestrzennego i pozostawał w zgodzie z wymogami sztuki budowlanej. Zmiany wprowadzone nowelizacją z 2020 r. uzależniły legalizację samowoli budowlanej od woli inwestora, jednak wprowadziły jednocześnie obligatoryjny nakaz rozbiórki obiektu budowlanego, w przypadku gdy tej legalizacji nie przeprowadzi, nawet wówczas, gdy obiekt mógłby zostać zalegalizowany zgodnie z obowiązującym prawem.

Nowelizacją tą został wprowadzony termin na złożenie wniosku o legalizację obiektu budowlanego wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia (albo pomimo sprzeciwu do zgłoszenia), do którego organ nadzoru budowlanego wszczął postępowanie o wstrzymanie robót budowlanych. Jak wynika z art. 48a Prawa budowlanego inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację samowoli budowlanej w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy.

Należy pamiętać, że termin na złożenie wniosku o legalizację, o którym tu mowa jest terminem procesowym ustawowym, co oznacza, że w przypadku uchybienia terminowi może być on przywrócony wyłącznie w trybie przewidzianym w art. 58 i 59 Kpa, tj. w sytuacji, gdy:

• zainteresowany wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o legalizację, w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia,
• uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, i
• jednocześnie z wniesieniem prośby o przywrócenie terminu wniesie wniosek o legalizację samowoli budowlanej.

Jeżeli inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie lub będą ubiegać się bezskutecznie o przywrócenie terminu na jego złożenie, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce – art. 49e pkt 1) Prawa budowlanego. (Prawo budowlane. Komentarz, red. naukowa Dominik Sypniewski, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 463).

O możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego (lub jego części), oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej i zasadach jej obliczania organ nadzoru informuje inwestora w postanowieniu o wstrzymaniu budowy. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W przypadku wniesienia zażalenia, 30 dniowy termin na złożenie wniosku o legalizację biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne.

Jeżeli inwestor nie dotrzyma terminu do wniesienia wniosku o legalizację samowoli budowlanej organ nadzoru budowlanego nie ma innej możliwości i musi wydać decyzję o nakazie rozbiórki – decyzja wydawana w sprawie ma charakter związany i nie jest zależna od uznania organu orzekającego w sprawie. W postępowaniu tym, nie są również rozpatrywane zarzuty dotyczące zasadności uznania budowy za zrealizowaną w warunkach samowoli budowlanej, ponieważ kwestie te były przedmiotem rozpoznania w postępowaniu o wstrzymanie budowy.

Organ nadzoru orzekając na podstawie art. 49e pkt 1) Prawa budowlanego o nakazie rozbiórki, bada wyłącznie czy postanowienie o nakazie wstrzymania robót budowlanych wydane w trybie art. 48 Prawa budowlanego jest ostateczne, czy strona (inwestor) wystąpiła w ustawowym – 30 dniowym terminie z wnioskiem o legalizację stwierdzonej samowoli budowlanej, czy przedłożyła w wyznaczony terminie dokumenty niezbędne do legalizacji i czy uiściła opłatę legalizacyjną zgodnie z postanowieniem o jej ustaleniu. W przypadku stwierdzenia, że którakolwiek z wymienionych czynności nie została wykonana organ ma obowiązek orzec nakaz rozbiórki.

Przepisy nie przewidują jednak uprawnienia dla organu nadzoru do określenia w decyzji o nakazie rozbiórki terminu realizacji nałożonego obowiązku. Dlatego, z chwilą ostateczności decyzji, gdy stanie się ona wykonalna, organ musi wezwać zobowiązanego do wykonania nałożonego obowiązku, ze wskazaniem terminu jego wykonania i z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w przypadku jego niewykonania.

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej związanej z legalizacją samowoli budowlanej, zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.