Stan wyższej konieczności a przesunięcie realizacji umów budowlanych – najnowsze stanowisko SN

W ostatnim czasie temat stanu wyższej konieczności jako przesłanki przesunięcia realizacji umów budowlanych ponownie zyskał na znaczeniu. Wynika to z rosnących sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań przez wykonawców inwestycji. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych, powoływanie się na siłę wyższą musi być uzasadnione konkretnymi, nadzwyczajnymi okolicznościami.

Czym jest siła wyższa w kontekście prawa?

Polskie prawo cywilne nie zawiera precyzyjnej definicji siły wyższej. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, za siłę wyższą uznaje się:

1. Zdarzenia naturalne (np. huragany, powodzie),
2. Zdarzenia militarne (wojny, rebelie),
3. Akty władzy publicznej (niespodziewane zmiany prawa).

Jak podkreślił SN w wyroku z 9 kwietnia 1952 r. (sygn. akt C 962/51), siła wyższa to zdarzenie pochodzące z zewnątrz, niemożliwe do przewidzenia i któremu nie można zapobiec przy zastosowaniu zwykłych środków.

Siła wyższa a przesunięcie terminów umów budowlanych

W sporach o niewykonanie umowy przez dewelopera lub wykonawcę, przedsiębiorcy często próbują uzasadnić opóźnienia działaniem siły wyższej. Jednak, jak wynika z ostatniego orzecznictwa:

„Nawet intensywne opady deszczu czy sezonowe zjawiska atmosferyczne nie stanowią siły wyższej, gdyż ich wystąpienie jest przewidywalne” – wyrok SN z 31 maja 2019 r., sygn. akt IV CSK 129/18.

Powołując się na powyższy przykład, można stwierdzić, że okoliczności takie jak sezonowe utrudnienia pogodowe czy problemy logistyczne nie mogą usprawiedliwiać przesunięcia terminów w realizacji umów budowlanych.

Klauzula siły wyższej

W jednym z prowadzonych przez naszą kancelarię postępowań, spółka deweloperska powoływała się na siłę wyższą jako podstawę do usprawiedliwienia opóźnienia w przeniesieniu własności lokalu. Argumentacja ta została jednoznacznie odrzucona z kilku powodów:

1. Brak cech nadzwyczajności – zdarzenia powoływane przez pozwaną były przewidywalne i typowe dla branży budowlanej.
2. Niespełnienie przesłanek siły wyższej – SN w orzeczeniu z 2019 r. jasno wskazuje, że odpowiedzialność przedsiębiorcy można wyłączyć jedynie w przypadku zdarzeń o skali katastrofalnej.

Kara umowna a ograniczenie odpowiedzialności

Kolejnym kluczowym aspektem było ograniczenie kary umownej do 5% wartości przedmiotu umowy. Warto zauważyć, że postanowienia tego rodzaju mogą naruszać interes konsumenta i stanowić klauzule abuzywne zgodnie z art. 385¹ Kodeksu cywilnego. W omawianej sprawie, sąd jednoznacznie uznał, że zapis ograniczający wysokość kary umownej nie znajduje uzasadnienia, gdy opóźnienie leży po stronie dewelopera.

Podsumowanie

Stanowisko Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych w kwestii siły wyższej jest spójne – aby skutecznie powołać się na tę przesłankę, należy wykazać nadzwyczajność i nieprzewidywalność zdarzeń. W przypadku umów budowlanych opóźnienia wynikające z przyczyn typowych dla tej branży (pogoda, problemy organizacyjne) nie usprawiedliwiają przesunięcia terminów.

Jeśli napotykasz problemy z realizacją umowy lub potrzebujesz pomocy w analizie klauzul umownych, nasza kancelaria pozostaje do Twojej dyspozycji.

Z orzecznictwa wynika jednoznacznie, że powoływanie się na siłę wyższą w sporach dotyczących opóźnień w realizacji umów budowlanych wymaga spełnienia ściśle określonych przesłanek. Argumenty oparte na typowych zjawiskach pogodowych czy trudnościach organizacyjnych nie znajdą uznania w sądach.

W sytuacji, gdy dochodzi do sporów związanych z niewykonaniem umów, warto dokładnie przeanalizować okoliczności sprawy, w tym treść klauzul umownych, które mogą naruszać interesy konsumentów.

Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z nami!

Nasza kancelaria specjalizuje się w reprezentacji klientów w sprawach dotyczących:

• Opóźnień w realizacji umów deweloperskich i budowlanych,
• Dochodzenia kar umownych i odszkodowań,
• Analizy i eliminacji niedozwolonych postanowień umownych.

Dzięki naszemu doświadczeniu oraz dogłębnej znajomości orzecznictwa jesteśmy w stanie skutecznie bronić Twoich interesów. Skontaktuj się z nami już dziś, aby umówić się na konsultację.