Zasiedzenie – nieruchomości i ruchomości w świetle aktualnych przepisów i orzecznictwa

Zasiedzenie to jedna z najstarszych instytucji prawa cywilnego, wywodząca się jeszcze z czasów starożytnego Rzymu, wyrażająca klasyczną zasadę: długoletnie, rzeczywiste wykonywanie prawa może doprowadzić do jego nabycia. Dla wielu osób jest to rozwiązanie porządkujące status prawny nieruchomości, które od lat są w ich posiadaniu, mimo braku formalnego tytułu własności. Co istotne, zasiedzenie może dotyczyć nie tylko nieruchomości, ale także rzeczy ruchomych – pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek ustawowych.

Zasiedzenie nieruchomości – najważniejsze założenia
Zgodnie z art. 172 § 1 Kodeksu cywilnego:
“Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie jako posiadacz samoistny przez lat dwadzieścia (dobra wiara) lub trzydzieści (zła wiara).”

Warunki zasiedzenia nieruchomości:
Aby skutecznie nabyć własność nieruchomości przez zasiedzenie, muszą zostać spełnione wszystkie poniższe przesłanki:

• Posiadanie samoistne – posiadacz musi wykonywać swoje uprawnienia tak, jakby był właścicielem: dbać o nieruchomość, płacić podatki, ogrodzić ją, korzystać z niej w sposób trwały.
• Nieprzerwane posiadanie – czyli brak utraty władztwa nad nieruchomością, nawet czasowego.

Upływ czasu:

• 20 lat w dobrej wierze – jeśli posiadacz był przekonany, że jest właścicielem.
• 30 lat w złej wierze – gdy posiadacz wiedział, że nie ma prawa własności.

Orzecznictwo sądowe – jak sądy oceniają przypadki zasiedzenia?
Postanowienie SN z 17 listopada 2022 r., III CSK 114/22
Sąd wskazał, że „dla ustalenia samoistności posiadania nie wystarcza fizyczne władanie rzeczą – niezbędne jest wykazanie zamiaru wykonywania prawa własności.”

Zasiedzenie ruchomości – mniej znane, ale również możliwe.
Choć zasiedzenie nieruchomości jest zdecydowanie bardziej rozpowszechnione, polskie prawo dopuszcza również zasiedzenie rzeczy ruchomych, jak np. pojazdy, dzieła sztuki, maszyny itp.

1. Podstawa prawna: art. 174 Kodeksu cywilnego
   Zgodnie z przepisem:
   “Posiadacz rzeczy ruchomej, będący w dobrej wierze, nabywa jej własność przez nieprzerwane posiadanie trwające trzy lata.”
2. Przesłanki zasiedzenia ruchomości:

• Dobra wiara posiadacza – kluczowa różnica w stosunku do nieruchomości. Zasiedzenie ruchomości jest możliwe wyłącznie w dobrej wierze.
• Nieprzerwane posiadanie przez 3 lata – musi być faktyczne, ciągłe i jawne.
• Brak tytułu prawnego – zasiedzenie nie następuje, jeśli rzecz została pozyskana w wyniku przestępstwa, kradzieży lub jeśli dotyczy rzeczy zgubionej (art. 169 § 2 k.c.).

3. Orzecznictwo dotyczące zasiedzenia ruchomości
   Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 15 lipca 2022 r., I ACa 532/22
   Sąd oddalił powództwo o wydanie zabytkowego motocykla, stwierdzając, że pozwany nabył własność przez zasiedzenie – był bowiem przez 30 lat posiadaczem samoistnym w dobrej wierze.

Wyrok SN z 13 marca 2019 r., II CSK 269/18

Sąd Najwyższy wyraźnie zaznaczył, że „samo posiadanie rzeczy ruchomej nie wystarcza – posiadacz musi wykazać, że był w przekonaniu, iż przysługuje mu prawo własności. Posiadanie pojazdu pochodzącego z nielegalnego źródła nie może prowadzić do zasiedzenia.”

Przerwanie i zawieszenie biegu zasiedzenia
Czas zasiedzenia nie biegnie w sytuacjach szczególnych – np. gdy właściciel był pozbawiony możliwości działania (np. małoletni – art. 121 pkt 1 k.c.). Może też zostać przerwany przez:

• wytoczenie powództwa o wydanie rzeczy,
• uznanie roszczenia przez posiadacza,
• wyrok sądu rozstrzygający o prawie własności.

Procedura – jak dochodzić zasiedzenia przed sądem?
Zarówno w przypadku nieruchomości, jak i ruchomości, nabycie przez zasiedzenie wymaga stwierdzenia przez sąd. Procedura odbywa się w trybie nieprocesowym, a wnioskodawca musi przedstawić:

• dowody posiadania (świadkowie, dokumenty, fotografie),
• upływ czasu,
• dobrą wiarę (w przypadku ruchomości),
• mapę i wypis z rejestru gruntów (dla nieruchomości).

Instytucja zasiedzenia – zarówno nieruchomości, jak i ruchomości – to potężne narzędzie do porządkowania stanu prawnego rzeczy, które przez lata znajdowały się w posiadaniu osób niebędących formalnymi właścicielami. Mimo że przepisy są stosunkowo proste, ich stosowanie w praktyce wymaga precyzyjnej analizy, doświadczenia i znajomości orzecznictwa.

Zachęcamy do kontaktu z naszą Kancelarią, jeśli:

• od lat korzystasz z nieruchomości, której nie jesteś właścicielem,
• posiadasz rzecz ruchomą, do której rości sobie prawa inna osoba,
• chcesz zabezpieczyć swoje prawa i złożyć wniosek o stwierdzenie zasiedzenia.

Pomożemy w ocenie Twojej sytuacji, przygotujemy odpowiednie dokumenty, skompletujemy dowody i poprowadzimy sprawę sądową od początku do końca.