Ziemia z wykopów budowlanych jako odpad w rozumieniu ustawy o odpadach

Do naszej kancelarii coraz częściej zgłaszają się osoby wobec których organy administracji publicznej z urzędu wszczęły postępowania w sprawie usunięcia, z należących do nich nieruchomości, ziemi nawiezionej w celu podniesienia poziomu gruntu lub wyrównania terenu. Najczęściej dotyczy to ziemi pozyskanej z miejsc wykonywania różnego rodzaju robót ziemnych, w tym ziemi zanieczyszczonej z terenów budowy, remontów, czy rozbiórki obiektów budowlanych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, praktycznie każda ziemia przywieziona z innej nieruchomości jest odpadem w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, co powoduje konieczność zastosowania wobec niej art. 26 tej ustawy, zgodnie z którym posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Organy administracji publicznej wszczynają tego typu postępowania nawet po kilku latach od przywiezienia na nieruchomość ziemi będącej odpadem i niejednokrotnie wydają decyzje nakładające obowiązek jej usunięcia do miejsca składowania lub unieszkodliwiania odpadów.

Zanim zatem przywieziemy na naszą nieruchomość ziemię pochodzącą z terenu prowadzonych robót budowlanych pamiętajmy, że ziemia będąca odpadem podlega szczególnemu reżimowi i aby uniknąć znacznych kosztów związanych z koniecznością jej usunięcia, musimy zachować obowiązujące w tym zakresie przepisy.

Wyjątek od zasady, że ziemia przywieziona z innej nieruchomości jest odpadem, został przewidziany w art. 2 pkt 3) ustawy o odpadach, zgodnie z którym nie stosuje się przepisów ustawy do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, jeżeli zostaną one wykorzystane do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym zostały wydobyte.

W orzecznictwie przyjmuje się, że odpadem nie jest również ziemia zakupiona u producenta ziemi ogrodniczej i nawieziona na należący do nas grunt.

Praktycznie we wszystkich pozostałych przypadkach, ziemia przywieziona z innej nieruchomości, jest traktowana jako odpad i możemy ją zagospodarować tylko wówczas gdy:

• legitymujemy się zezwoleniem na zbieranie, wytwarzanie lub przetwarzanie odpadów,
• sposób zagospodarowania przez nas ziemi został określony w decyzjach wydanych na gruncie prawa budowlanego lub prawa wodnego,
• zagospodarujemy ziemię na własne potrzeby, w ilościach i na warunkach określonych w przepisach.

W tym ostatnim przypadku podstawę do gospodarowania ziemią na własne potrzeby stanowi przepis art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach, zgodnie z którym osoba fizyczna i jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą może poddawać odzyskowi takie rodzaje odpadów, za pomocą metod odzysku określonych w przepisach, i w takich ilościach, które może bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. W tym zakresie, zarówno osoby fizyczne jak i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami są zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów czy zezwolenia na ich przetwarzanie.

Jakie ilości ziemi można przyjąć na własne potrzeby?

Zasady odzysku odpadów przez osoby fizyczne określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku. Zgodnie z wyżej wymienionym rozporządzeniem gleba i ziemia, w tym kamienie oznaczone w rozporządzeniu kodem 17 05 04 (inne niż wymienione w 17 05 03), a więc niezawierające substancji niebezpiecznych, mogą być przyjęte na własną nieruchomość, przez osobę niebędącą przedsiębiorcą, w ilości 0,2 Mg/m2, tj. 200 kg/m2. Przyjmuje się, że jest to ilość podnosząca poziom gruntu o około 20 cm.

Decydując się na nawiezienie ziemi na nieruchomość musimy również pamiętać, że zagospodarowanie tego typu odpadów na potrzeby własne jest dopuszczalne wyłącznie do utwardzania powierzchni (po rozkruszeniu odpadów, jeśli jest to konieczne do ich wykorzystania), oraz z zachowaniem przepisów odrębnych, w szczególności przepisów Prawa wodnego i Prawa budowlanego. Taki zapis oznacza, że nawożoną ziemię możemy zagospodarować wyłącznie na terenie działki budowlanej.

Jak wynika z orzecznictwa „…przez utwardzenie gruntu należy rozumieć taki efekt działań, który doprowadza do trwałej zmiany charakteru podłoża, polega na połączeniu z podłożem materiału utwardzającego w sposób na tyle trwały, że skutek utwardzenia nie podlega usunięciu w efekcie zwykłego korzystania z takiego podłoża. Utwardzenie nieruchomości powoduje zmianę ukształtowania terenu i trwałą zmianę charakteru podłoża. Ukształtowanie terenu zostaje zmienione już tylko w wyniku nawiezienia mas ziemnych” (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 września 2016 r., sygn. II SA/Łd 411/16).

Z uwagi na wskazany w rozporządzeniu cel – „do utwardzania powierzchni”- w orzecznictwie przyjmuje się, że nie ma możliwości zagospodarowania tego rodzaju ziemi na terenie działki o przeznaczeniu rolnym. Tym samym, w każdym przypadku nawiezienia ziemi na działkę o przeznaczeniu wyłącznie rolnym, będziemy zobowiązani do jej usunięcia i wywiezienia do miejsca składowania odpadów.

Należy przy tym pamiętać, że składując odpady, np. ziemię z wykopów budowlanych, w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, narażamy się nie tylko na konieczność ich usunięcia, ale także na ryzyko poniesienia wysokich kar pieniężnych przewidzianych zarówno w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, jak i w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej związanej z gospodarowaniem ziemią stanowiącą odpad w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.