Jak uwłaszczyć nieruchomość?

Uwłaszczenie nieruchomości jest terminem wprowadzonym do polskiego porządku prawnego Ustawą z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr. 27, poz. 250 z późn. zm.). Ustawa ta miała na celu uporządkowanie skomplikowanych stosunków własnościowych, w sposób generalny i powszechny. Dzięki tej regulacji osoba władająca gruntem ma możliwość formalnie stać się jej właścicielem, jeżeli spełnia określone warunki.

Nabycia własności nieruchomości w trybie ustawy uwłaszczeniowej, nie należy mylić z instytucją zasiedzenia, bowiem uwłaszczenie przysługuje wyłącznie rolnikom – dotyczy tylko nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.

Do nabycia użytkowanej nieruchomości należy wykazać, iż osoba uważająca się za właściciela lub jej poprzednicy posiadali ją:

• na dzień 4 listopada 1971 r. (dzień wejścia w życie ustawy) w przypadku dysponowania umową przenoszącą własność bez wymaganej prawem formy, czyli np. umową sprzedaży, o dział spadku, zamiany, darowizny, ALE bez aktu notarialnego (PRZYKŁAD: spisana ręcznie umowa darowizny nieruchomości z 1969 r.);
• jako posiadacz samoistny nieprzerwanie przez 5 lat w dobrej wierze lub 10 lat w przypadku złej wiary od dnia 4 listopada 1971 r. wstecz.

Do udowodnienia samoistnego posiadania, zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego konieczne jest faktyczne władanie nieruchomością jak właściciel, czyli przejawianie woli posiadania nieruchomości dla siebie i manifestowanie tej woli dla otoczenia; np. dokonywanie koniecznych prac remontowych.

W sytuacji braku formalnych dowodów, czyli właśnie umowy, w postępowaniu pomocne mogą okazać się zeznania świadków, którzy pamiętając tamte czasy będą w stanie potwierdzić istniejący wówczas stan faktyczny.

Oprócz powyższych zasad, należy jeszcze wykazać wolę obecnego posiadacza danej nieruchomości. W praktyce oznacza to, że w przypadku gdy właściciele nie gospodarują osobiście gruntem z uwagi na zatrudnienie w innym zawodzie niż praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym od 5 lat do dnia wejścia w życie ustawy, nieruchomość może być przekazana na własność dotychczasowych posiadaczy zależnych albo przejęta przez Skarb Państwa. Może to nastąpić w przypadku dzierżawy.

Należy pamiętać, że nie można uwłaszczyć się na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa, do obywateli państw obcych oraz do związków wyznaniowych.

Warto zaznaczyć, iż wniosek o uwłaszczenie jest wolny od opłat sądowych, co wpływa na atrakcyjność tej instytucji. Wniosek ten należy złożyć do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości. W toku postępowania sąd rozstrzyga na podstawie zgromadzonych środków dowodowych. Jednakże dopiero analiza wszystkich okoliczności danej sprawy pozwoli zweryfikować czy w danej sytuacji nabycie własności nieruchomości w trybie ustawy z 1971 roku jest właściwe.