Nadrzędność postępowania upadłościowego nad postępowaniem egzekucyjnym

Niestety, Polacy bardzo często popadają w finansowe tarapaty – gospodarstwa domowe w Polsce zadłużone są na prawie 800 mld zł (dane NBP z maja 2020). Do głównych problemów należą: spirala długów, pożyczki parabankowe i tzw. „chwilówki”, nadmierne zadłużanie, problemy z opłaceniem zobowiązań.  Kiedy sytuacja dochodzi do skrajności – jedną z opcji pomocy jest systematyczne oddłużanie lub postępowanie mające ogłosić upadłość konsumencką. Polega ona na zredukowaniu bądź umorzenie zobowiązań osoby fizycznej, w przypadku uznanej niewypłacalności. Uznaje ją Sąd Rejonowy, na wniosek dłużnika lub wierzyciela. Jej składowymi jest proces oddłużenia, poprzedzony licytacją majątku bądź prawnie zatwierdzonym planem spłaty, gdyż cel jest jeden – pozbycie się zobowiązań, i rozpoczęcie nowego epizodu z czystą kartą, nieobciążoną wierzytelnościami.

Ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie instytucji upadłości konsumenckiej jako pewnego rodzaju koła ratunkowego, dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, a pozostających w złej kondycji finansowej. Postępowanie upadłościowe ma na celu oddłużenie osoby fizycznej, poprzez upłynnienie jej majątku oraz zaspokojenie wierzycieli. Powyższe zagadnienie reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe.

Co się dzieje z komornikiem i windykatorami, gdy zostaje ogłoszona upadłość?

Powyższe wątpliwości wyjaśnia nam treść art. 146 ustawy Prawo upadłościowe W świetle ustępu 1 tego artykułu “Postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia”. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że w sytuacji, gdy komornik prowadzi już wobec dłużnika egzekucję, zadłużony będzie miał możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. W zasadzie na każdym etapie trwania egzekucji dłużnik będzie miał możność skorzystania z dobrodziejstw upadłości konsumenckiej.

Aby jednak prowadzone przez komornika postępowanie egzekucyjne uległo definitywnemu zakończeniu i nie stanowiło już dla dłużnika powracającego problemu, konieczne jest uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Postanowienie stanie się prawomocne w sytuacji, gdy nie zostanie zaskarżone zażaleniem. Ponieważ tylko upadły może wnieść zażalenie na to postanowienie (art. 54 ust. 1 Pr. up.) i z oczywistych względów nie będzie zainteresowany jego wnoszeniem, postępowanie egzekucyjne w praktyce szybko będzie umarzane z mocy prawa na podstawie art. 146 ust. 1 zd. 2 Pr. up.

Co ważne, ogłoszenie upadłości konsumenckiej może spowodować umorzenie każdego postępowania egzekucyjnego, które toczy się wobec dłużnika. Przykładowo: jeżeli zadłużony konsument jest uczestnikiem czterech postępowań egzekucyjnych, to ogłoszenie upadłości spowoduje zawieszenie, a następnie umorzenie wszystkich czterech postępowań komorniczych.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej spowoduje nie tylko zawieszenie, a następnie umorzenie postępowania egzekucyjnego, ale także zagwarantuje dłużnikowi, iż w toku postępowania upadłościowego przeciwko niemu nie zostanie wszczęta nowa egzekucja komornicza. W myśl bowiem art. 146 ust. 4 Pr. up. “Po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji świadczeń pieniężnych z masy upadłości”.

Egzekucja taka nie zostanie wszczęta również po pomyślnym dla upadłego zakończeniu postępowania skutkującego oddłużeniem jego osoby, a to ze względu na treść art. 491²¹ ust. 3 Pr. up, zgodnie z którym “Po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli”. Na marginesie wspomnę tylko, iż umorzeniu nie będą podlegać zobowiązania wymienione w art. 491²¹ ust. 2 Pr. up. (np. alimenty czy umyślnie zatajone przez upadłego długi).

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej w stosunku do egzekucji:

1. Postępowania egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia postępowanie egzekucyjne ulega umorzeniu z mocy prawa (art. 146 ust. 1 Pr. up.)
2. Zakaz wszczynania egzekucji w toku postępowania upadłościowego (art. 146 ust. 4 Pr. up.);
3. Zakaz wszczynania egzekucji po zakończeniu postępowania upadłościowego, które zakończyło się oddłużeniem upadłego.

Jak z powyższych uwag wynika, ogłoszenie upadłości konsumenckiej może stać się dla dłużnika narzędziem uwolnienia się od prowadzonych przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. Egzekucja wiąże się dla dłużnika z takimi dolegliwościami, jak stawianie się na każde wezwanie komornika w jego kancelarii celem udzielania wyjaśnień pod rygorem wymierzenia grzywny, znoszenie wizyt komornika w mieszkaniu lub zakładzie pracy czy wreszcie rosnące zadłużenie.