Skarga pauliańska w postępowaniu upadłościowym

Skarga pauliańska co do zasady jest instytucją znaną z Kodeksu cywilnego, jednakże stosunkowo często występuje także w związku z prowadzonym postępowaniem upadłościowym. W związku z powyższym należy mieć na uwadze okoliczności, w których doszło do rozporządzania swoim majątkiem w przeszłości, gdyż w późniejszym okresie może okazać się, że wspomniane czynności zostaną uznane za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości.

Skarga pauliańska została skonkretyzowana przepisem znajdującym się w art. 527 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 527 § 1 k.c. jest to instytucja dopuszczalna w okolicznościach, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową. Każdy wierzyciel w takim przypadku może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Przepis wyrażony z art. 527 § 2 k.c. wskazuje, że czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny lub też stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem tej czynności. Jak wskazuje Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2024 r. (sygn. akt: II CSKP 1761/22, OSNC 2025, nr 2, poz. 15): „Dłużnik jest niewypłacalny, gdy jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, czyli w pewnym uproszczeniu, gdy pasywa przekraczają aktywa dostępne dla wierzycieli. Z kolei zwiększenie niewypłacalności polega na tym, że stosunek aktywów do pasywów staje się jeszcze bardziej niekorzystny – zwiększa się różnica między nimi”. Uznanie czynności za bezskuteczną w konsekwencji oznacza, że możliwe będzie wyegzekwowanie długu z majątku, który został przeniesiony lub też sprzedany na rzecz osoby trzeciej. Jest to zatem możliwość złożenia pozwu cywilnego przez wierzyciela przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść od dłużnika.

W kontekście do postępowania upadłościowego należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisem art. 132 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, legitymację do wytoczenia powództwa o uznanie czynności za bezskuteczną posiada jedynie syndyk masy upadłości, co wynika z faktu, iż syndyk zobligowany jest do działania w interesie wierzycieli. Zatem po ogłoszeniu postanowienia o upadłości konsumenckiej wierzyciele tracą możliwość samodzielnego wytoczenia takiego powództwa. Prawo do wytoczenia powództwa o skargę pauliańską obejmuje roszczenia zarówno wynikające z przepisu art. 127 p.u., ale także roszczenia wynikające z przepisów art. 527-534 k.c.

W związku z przytoczonymi regulacjami należy zauważyć, że syndyka w tym przypadku wiążą terminy z obu wskazanych ustaw. Jak wskazuje przepis art. 132 ust. 3 p.u. nie można żądać uznania czynności za bezskuteczną po upływie dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości, chyba że na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego uprawnienie to wygasło wcześniej. Art. 534 k.c. wskazuje natomiast na termin zawity do złożenia takowego powództwa jako pięć lat od daty tej czynności. Oba te terminy biegną zatem w sposób od siebie niezależny.

Należy wskazać także na regulację zawartą w przepisie art. 134 p.u. stanowiącą, że jeżeli czynność upadłego jest bezskuteczna z mocy prawa lub została uznana za bezskuteczną, to wówczas wszystko co wskutek dokonania tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie trafiło, podlega przekazaniu do masy upadłości, a jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe, do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu. Za zgodą sędziego-komisarza druga strona czynności może zwolnić się z obowiązku przekazania do masy upadłości tego, co wskutek tej czynności z majątku upadłego ubyło, przez zapłatę różnicy między wartością rynkową świadczenia dłużnika z dnia zawarcia umowy, a wartością świadczenia otrzymanego przez dłużnika. Na postanowienie, o którym mowa powyżej przysługuje zażalenie.

Jeżeli znajdują się Państwo w podobnej sytuacji to serdecznie zachęcamy do kontaktu z Kancelarią w celu uzyskania pomocy.