Gleboznawcza klasyfikacja gruntu

W ostatnim czasie do naszej Kancelarii zgłosiły się osoby, które wystąpiły do starosty powiatowego o zmianę klasy bonitacyjnej należącego do nich gruntu. Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania klasyfikacyjnego obejmowała grunty klasy IIIb, położone w terenach wyżynnych, narażonych na negatywne działanie czynników przyrody (silnie nasłonecznionych, wypłukiwanych podczas opadów deszczu) i położnych w sąsiedztwie gruntów o niższej klasie bonitacyjnej. Ponieważ tematyka zmiany klasy bonitacyjnej gruntu pojawia się często w naszej praktyce postanowiliśmy przybliżyć naszym czytelnikom zasady postępowania w tego typu sprawach.

Zagadnienie klasyfikacji gruntów reguluje ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2012 r. w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Zgodnie z art. 2 pkt 12) Prawa geodezyjnego i kartograficznego przez gleboznawczą klasyfikacją gruntów rozumie się podział gleb na klasy bonitacyjne ze względu na ich jakość produkcyjną, ustaloną na podstawie cech genetycznych gleb.

Postępowanie w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów prowadzi starosta, dla gruntów rolnych i leśnych. Klasyfikacja ta przeprowadzana jest w sposób jednolity dla całego kraju, na podstawie Urzędowej Tabeli Klas Gruntów (UTKG) zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 września 2012 r. w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów wydanym na podstawie art. 26 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Rozporządzenie to określa również sposób i tryb przeprowadzania gleboznawczej klasyfikacji gruntów.

Postępowanie dotyczące zmiany klasy bonitacyjnej gruntu prowadzone jest z urzędu albo na wniosek (właściciela gruntów podlegających klasyfikacji albo innego władającego takimi gruntami wykazanego w ewidencji gruntów i budynków) i obejmuje:

• analizę niezbędnych materiałów stanowiących państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny,
• przeprowadzenie czynności klasyfikacyjnych w terenie,
• sporządzenie projektu ustalenia klasyfikacji,
• rozpatrzenie zastrzeżeń do projektu klasyfikacji,
• wydanie decyzji o ustaleniu klasyfikacji.

Czynności związane z analizą niezbędnych materiałów stanowiących państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny, przeprowadzenie czynności klasyfikacyjnych w terenie, oraz sporządzenie projektu ustalenia klasyfikacji, przeprowadza upoważniony przez starostę klasyfikator, którego powołanie w postępowaniu w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów jest obligatoryjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że klasyfikator, upoważniony przez starostę do wykonywania wyżej wymienionych czynności, jest biegłym w rozumieniu art. 84 § 1 Kpa. (tak NSA w wyroku z 12.05.2022 r., sygn. akt I OSK 1917/21).

Sposób prowadzenia gleboznawczej klasyfikacji gruntów przez klasyfikatora został uregulowany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 września 2012 r. w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów, natomiast branżowe wytyczne w tym zakresie zostały zawarte w dokumencie sporządzonym przez Polskie Stowarzyszenie Klasyfikatorów Gruntów, na zlecenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pn. „Szczegółowe zasady przeprowadzania gleboznawczej klasyfikacji gruntów”.

Zgodnie tym opracowaniem „klasyfikator wykonuje badanie profili glebowych w odkrywkach. W takich odkrywkach (podstawowych i podobnych) klasyfikator określa podstawowe cechy morfologiczne poziomów zróżnicowania w profilu glebowym, w tym: układ i miąższość poziomów genetycznych, sposób przechodzenia jednego poziomu w drugi, skład granulometryczny, barwę, strukturę i układ agregatów glebowych, występowanie oglejenia i jego nasilenie oraz głębokość w profilu glebowym, obecność i głębokość występowania węglanów, obecność konkrecji żelazistych. W poszczególnych poziomach zróżnicowania klasyfikator wykonuje również pomiar odczynu z zastosowaniem kwasomierza terenowego i płynu Helligʼa. Do określenia składu granulometrycznego na poszczególnych poziomach glebowych klasyfikator stosuje metodę organoleptyczną opartą na badaniu plastyczności utworów glebowych w stanie suchym i wilgotnym. Na podstawie badania profilu glebowego klasyfikator ustala typ, rodzaj i gatunek gleby oraz warunki wodne i usytuowanie profilu w rzeźbie terenu, a także cechy, które dodatkowo mogą wpływać na jakość produkcyjną gleby. Po zidentyfikowaniu gleby klasyfikator zalicza ją do jednej z klas bonitacyjnych UTKG. Ustalenie klasy bonitacyjnej następuje przez przyporządkowanie do badanego profilu glebowego właściwego jej opisu z UTKG”.

Gleboznawcza klasyfikacja gruntów  wymaga zatem rozpoznania cech morfologicznych gleby i ich właściwego opisania. Prace klasyfikacyjne polegają na identyfikacji poziomów genetycznych, a następnie na badaniu podstawowych cech morfologicznych w każdym z nich, w tym badaniu: składu granulometrycznego, miąższości poziomu próchnicznego i zawartości próchnicy, struktury, tekstury (układu), wytrąceń natury chemicznej i biologicznej, a następnie na oznaczeniu klasy gleby w oparciu o Rozporządzenia w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów.

Zgodnie z § 7 ust. 1-4  rozporządzenia przeprowadzenie czynności klasyfikacyjnych w terenie powinno obejmować:

• sporządzenie opisu fizjograficznego,
• ustalenie zasięgu gruntów podlegających klasyfikacji,
• badanie profili glebowych, w tym określenie uziarnienia w ich poszczególnych poziomach genetycznych oraz szczegółowe określenie na mapie ewidencyjnej miejsca przeprowadzania tych badań,
• ustalenie rodzaju zbiorowisk roślinnych na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych,
• ustalenie typu siedliskowego lasu, jego drzewostanu, podszycia i runa na gruntach leśnych,
• ustalenie rodzaju i gęstości zadrzewień i zakrzewień gruntów zadrzewionych
  i zakrzewionych,
• zaliczenie gruntów do odpowiedniego typu, rodzaju i gatunku gleby, rodzaju użytku gruntowego oraz klasy bonitacyjnej, oraz
• ustalenie zasięgu konturów typów gleb oraz klas bonitacyjnych.

Czynności klasyfikacyjne w terenie klasyfikator przeprowadza w obecności właścicieli i przy wykorzystaniu kopi mapy ewidencyjnej, a po ich przeprowadzeniu, opracowuje projekt ustalenia klasyfikacji, obejmujący mapę klasyfikacji, sporządzoną na kopii mapy ewidencyjnej oraz protokół. Mapa klasyfikacji, będzie stanowiła integralną część decyzji
o ustaleniu klasyfikacji gruntu.

Do projektu ustalenia klasyfikacji właściciel gruntu (albo inna osoba władająca takim gruntem wykazana w ewidencji gruntów i budynków) może złożyć zastrzeżenia.  Zastrzeżenia takie mogą być zgłaszane – w przypadku klasyfikacji przeprowadzanej z urzędu – w okresie wyłożenia na okres 14 dni do publicznego wglądu projektu ustalenia klasyfikacji,
a w przypadku klasyfikacji prowadzonej na wniosek właściciela – w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zgłaszania zastrzeżeń do projektu ustalenia klasyfikacji. W uzasadnieniu decyzji o ustaleniu klasyfikacji powinny znaleźć się informacje
o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń.

Od wydanej przez starostę decyzji o ustaleniu klasyfikacji przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego.

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów, zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.