Wyłączenie gruntu z produkcji rolnej

Zagadnieniem do którego często wracamy w Kancelarii jest wyłączenie gruntu rolnego z produkcji. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych jest z reguły wszczynane przed wystąpieniem przez inwestora o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę i przed rozpoczęciem prac zmieniających sposób użytkowania gruntu rolnego. Ale czasami zdarza się, że inwestor dokona faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej bez wcześniejszego uzyskania zezwolenia na jego wyłączenie.

Na gruncie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, przez wyłączenie gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowania gruntów. Przy czym, zgodnie z orzecznictwem wyłączenie z produkcji jest czynnością faktyczną, która może nastąpić dopiero po wydaniu decyzji zezwalającej na wyłączenie.

Nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów pod wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat (art. 4 pkt 11 ustawy).

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2–10, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne – może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. Wydanie decyzji powinno nastąpić przed uzyskaniem pozwolenia na budowę (art. 11 ust. 4 ustawy).

Zgodnie z orzecznictwem, jeżeli pozwolenie na budowę zostało wydane przed wydaniem decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntów z produkcji to należy stwierdzić nieważność decyzji o pozwoleniu na budowę, gdyż decyzja ta w sposób oczywisty narusza przepisy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Skutkiem prawnym decyzji o wyłączeniu gruntu rolnego z produkcji rolnej jest utrata rolnego charakteru nieruchomości. Dla użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI, wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, decyzja o wyłączeniu z produkcji ma charakter deklaratoryjny, a skutek prawny w postaci wyłączenia następuje z dniem rozpoczęcia innego niż rolniczy sposobu użytkowania gruntów. Ponadto, w przypadku tej klasy gruntów organ nie może odmówić wyłączenia gruntów z produkcji i nie nakłada na stronę obowiązków związanych z wyłączeniem. Inaczej jest w przypadku gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb oraz gruntów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 2–10 i gruntów leśnych. W tym przypadku, decyzja ma charakter konstytutywny (wywiera skutki na przyszłość), organ nie ma obowiązku wyrażenia zgody na wyłączenie gruntów z produkcji i może nałożyć na wnioskodawcę dodatkowe obowiązki związane z wyłączeniem, np. obowiązek zdjęcia i zagospodarowania próchniczej warstwy gleby.

Wyłączenie gruntów z produkcji rolnej bez zezwolenia będzie powodowało powstanie odpowiedzialności inwestora za naruszenie przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych za rozpoczęcie innego użytkowania gruntu. Do powstania takiej odpowiedzialności wystarczające jest stwierdzenie, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami ustawy, czyli bez uzyskania wymaganej decyzji zezwalającej na wyłączenie.

Przy czym, dotyczy to tylko tych przypadków, gdy wydanie decyzji jest wymagane. Konieczność uzyskania zezwolenia na wyłączenie z produkcji nie dotyczy gruntów pochodzenia mineralnego, należących do użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI. W przypadku tych gruntów, w razie wszczęcia postępowania organ powinien je umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Podstawy odpowiedzialności oraz sposób ustalenia opłaty za wyłączenie gruntu rolnego z produkcji bez zezwolenia określa art. 28 ust. 1-8 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zgodnie z tym przepisem w razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności. A jeżeli z produkcji zostały wyłączone bez decyzji grunty rolne przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne, decyzję o zezwoleniu na wyłączenie wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%.

Sankcje za wyłączenie gruntów rolnych i leśnych z produkcji niezgodnie z przepisami uregulowane są odmiennie w zależności od tego czy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje przeznaczenie gruntów rolnych i leśnych na cele nierolne i nieleśne, czy też nie. W pierwszym przypadku, organ jest upoważniony do zalegalizowania takiej sytuacji i wydania z urzędu decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji i ustalenia należności powiększonej o 10 %. Natomiast w drugim przypadku, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie przewiduje przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, organ nie wydaje decyzji zezwalającej na wyłączenie z produkcji, a jedynie w formie sankcji dla sprawcy wyłączenia ustala w drodze decyzji opłatę w wysokości dwukrotnej należności. Warto zaznaczyć, że wówczas opłaty nie pomniejsza się o wartość gruntu, jak przy ustalaniu należności za wyłączenie z produkcji na podstawie art. 12 ust. 6 ustawy.

Podwyższona należność dotyczy każdego wyłączenia gruntów z produkcji bez zezwolenia, zarówno trwałego jak i czasowego. Opłatę taką organ nakłada na sprawcę wyłączenia, który rozpoczął inne niż rolnicze użytkowanie gruntu. W obecnie obowiązującej ustawie przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym odpowiedzialnym za wyłączenie jest faktyczny sprawca wyłączenia, a nie właściciel gruntu – tak jak to wynikało z poprzedniej ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 1982 r.

Opłaty sankcyjne stosuje się niezależnie od kar przewidzianych w przepisach o ochronie środowiska oraz innych obowiązujących przepisach.

Jeśli potrzebują Państwo porady prawnej w sprawie wyłączenia gruntów z produkcji rolnej, zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Bona Artis.