Charakter posiadania służebności drogi koniecznej przez nieuprawnionego

Sprawy dotyczące własności nieruchomości często miewają burzliwy przebieg z uwagi na wartość nominalną lub sentymentalną przedmiotu owych spraw – własna działka jest częstokroć zwieńczeniem wielu lat pracy danej osoby. Powyższe uzasadnia chociażby frustrację wywołaną przez spory na tle drogi koniecznej, o którą spór potrafi zablokować inwestycję budowlaną na długi okres czasu.

W dzisiejszym artykule przybliżymy kwestię charakteru posiadania służebności drogi koniecznej nieuprawnionego – kwestia ta ma szczególną doniosłość prawną w sytuacji gdy spór dotyczy przekształceń w zakresie ograniczonych praw rzeczowych (np. zasiedzenia służebności) jak również rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (np. „bezumowne korzystanie”).

Posiadacz służebności jest zawsze posiadaczem zależnym, jeżeli w swoim zachowaniu przedstawia stosunek do fragmentu nieruchomości odpowiadający stosunkowi właściciela nieruchomości władnącej do służebności rzeczywiście ustanowionej. Aby lepiej wyjaśnić poprzednie zdanie należy sięgnąć do regulacji zawartej w art. 336 Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym „Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).”. Posiadanie zatem nie stanowi prawa a jedynie pewien stan faktyczny mający miejsce w rzeczywistości, natomiast jego rodzaj (samoistne albo zależne) uzależniony jest od stosunku posiadacza do przedmiotu posiadania – posiadacz samoistny to taki, który zachowuje się wobec danej rzeczy jak jej właściciel (niezależnie od tego, czy nim jest) natomiast posiadacz zależny to taki, który traktuje rzecz tak, jakby przysługiwały mu wobec niej inne uprawnienia, wynikające ze stosunku prawnego (np. wynajmu).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt służebności drogi koniecznej należy wskazać, że posiadacz szlaku drogi koniecznej, na którego rzecz nie została ustanowiona odpowiednia służebność będzie posiadaczem zależnym, jeżeli jego zachowanie wskazuje na wykonywanie uprawnień z tytułu służebności. Powyższe potwierdza brzmienie art. 352 §1 Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym „ten kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności.”, z kolei art. 352 §2 nakazuje zastosowanie przepisów o posiadaniu rzeczy w sposób odpowiedni do posiadania służebności.